ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿಯು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನಿಗೆ (ವಿಷ್ಣು) ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನದ ಮಹತ್ವ, ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:

೧. ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ ಎಂದರೇನು?

​ಹಿಂದೂ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ, ಧನುರ್ಮಾಸದ (ಮಾರ್ಗಶಿರ ಅಥವಾ ಪುಷ್ಯ ಮಾಸ) ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ‘ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ‘ಮುಕ್ಕೋಟಿ ಏಕಾದಶಿ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ವೈಕುಂಠದ ದ್ವಾರಗಳು ತೆರೆದಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ.

​೨. ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ

​ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದಿನದಂದು ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನು ಅಸುರನಾದ ಮುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ‘ಏಕಾದಶಿ’ ಎಂಬ ದೇವಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ವಿಷ್ಣುವು, “ಈ ದಿನ ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ರತ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರಿಗೆ ವೈಕುಂಠದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ವರ ನೀಡಿದನು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

​೩. ಆಚರಣೆಯ ವಿಧಾನಗಳು

​ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:

• ​ಉಪವಾಸ: ಈ ದಿನ ಭಕ್ತರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪವಾಸ (ನಿರಾಹಾರ) ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
• ​ಜಾಗರಣೆ: ರಾತ್ರಿ ಇಡೀ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡದೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ, ಭಜನೆ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಪಠಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
• ​ಉತ್ತರ ದ್ವಾರ ದರ್ಶನ: ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಿರುಪತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಂಗಂನಲ್ಲಿ) ಈ ದಿನ ‘ವೈಕುಂಠ ದ್ವಾರ’ ಅಥವಾ ‘ಉತ್ತರ ದ್ವಾರ’ವನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

​೪. ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು

• ​ತಿರುಪತಿ ತಿರುಮಲ: ಇಲ್ಲಿ ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಉತ್ತರ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
• ​ಶ್ರೀರಂಗಂ: ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ೨೧ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

​೫. ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿಯ ಮಹತ್ವ

• ​ಈ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
• ​”ಮುಕ್ಕೋಟಿ” ಎಂದರೆ ೩ ಕೋಟಿ ದೇವತೆಗಳು ಈ ದಿನ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಲು ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
• ​ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳು ಪರಿಹಾರವಾಗಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷ (ಜನನ-ಮರಣದ ಚಕ್ರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ) ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ಅಚಲ ವಿಶ್ವಾಸ.

​ಗಮನಿಸಿ: 2025ರ ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿಯು ಡಿಸೆಂಬರ್ 30, ಮಂಗಳವಾರ (ಅಂದರೆ ಇಂದು) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.