ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷವಾದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾಘ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೌಕಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಜಂಜಾಟಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದು, ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲು ಈ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಸ್ತ.

ಶಿವರಾತ್ರಿ ಏಕೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? (ಪುರಾಣ ಹಿನ್ನೆಲೆ)

ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದೆ ಹಲವಾರು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಕಥೆಗಳೂ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕ ಕಾರಣಗಳಿವೆ:

1. ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ವಿವಾಹ: ಶಿವಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರು ವಿವಾಹವಾದ ಪುಣ್ಯ ದಿನವೇ ಈ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷನ ಮಿಲನದ ಸಂಕೇತ.
2. ಲಿಂಗೋದ್ಭವ ಮೂರ್ತಿ: ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಡುವೆ ‘ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ?’ ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರದ ಹೋರಾಟ ನಡೆದಾಗ, ಶಿವನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ದಿನ ಇದಾಗಿದೆ. ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಇದರ ಸಂಕೇತ.
3. ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನ ಮತ್ತು ವಿಷಪಾನ: ದೇವ-ದಾನವರು ಅಮೃತಕ್ಕಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನ ಮಾಡಿದಾಗ ಹೊರಬಂದ ‘ಹಾಲಾಹಲ’ ವಿಷವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಶಿವನು ಕುಡಿದನು. ವಿಷವು ಗಂಟಲಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಶಿವನು ‘ನೀಲಕಂಠ’ನಾದನು. ಆ ವಿಷದ ತಾಪವನ್ನು ತಣಿಸಲು ದೇವತೆಗಳು ಶಿವನನ್ನು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಭಜಿಸಿದ ದಿನವಿದು.

ಜಾಗರಣೆಯ ಮಹತ್ವವೇನು?

ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಎಚ್ಚರವಿರುವುದನ್ನು ‘ಜಾಗರಣೆ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹಿಂದೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾರಣಗಳಿವೆ:

• ಗ್ರಹಗತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವ: ಈ ದಿನದಂದು ಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯು ನೇರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಶಕ್ತಿಯು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ (Kundalini energy). ಹಾಗಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡುವುದು ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ.
• ಅರಿವಿನ ಸಂಕೇತ: ‘ಜಾಗರಣೆ’ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನಿದ್ದೆ ಬಿಡುವುದಲ್ಲ, ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಓಡಿಸಿ ಅರಿವಿನ (ಜಾಗೃತಾವಸ್ಥೆ) ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವುದು ಎಂದರ್ಥ.
• ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಮಂತ್ರದ ಶಕ್ತಿ: ‘ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಚರಣೆಯ ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳು

1. ಉಪವಾಸ: ಈ ದಿನ ಭಕ್ತರು ಉಪವಾಸವಿದ್ದು ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ದೇಹದ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೂ ಸಹಕಾರಿ.
2. ಅಭಿಷೇಕ: ಶಿವನಿಗೆ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ಜಲದಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸೇವೆ. “ಲಕ್ಷ ಬಿಲ್ವಾರ್ಚನೆ” ಈ ದಿನದ ವಿಶೇಷ.
3. ಧ್ಯಾನ: ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಮಾಡುವ ಧ್ಯಾನವು ವರ್ಷದ ಇತರ ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಇದು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಲಯಗೊಳಿಸಿ (ಲಯಕಾರಕ ಶಿವ), ಹೊಸ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ವಿಶೇಷ ದಿನ. ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಶಿವನು ಸುಖ-ಶಾಂತಿ ನೀಡಲಿ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಆಶಯ.

ಬರಹ: ಸ್ಪರ್ಧಾ ನ್ಯೂಸ್ ತಂಡ (spardhanews.in)